با علم شبکه به جنگ بیماری ها برویم – بخش دوم: پارامترهای مهم

epidemy جنگ بیماری

به لطف پیشرفت های پزشکی امروزه دانش خوبی از عوامل یا ویروس های بیماری زا داریم. پارامترهای موثر در بررسی نحوه انتشار یک بیماری در جوامع کم نیستند. در این راستا مدل های مختلفی در طی این سالها مطرح شده اند تا با اطلاع از پارامترهای مهم در مقیاس میکرو پی به رفتار جامعه در مقیاس ماکرو (نحوه انتشار بیماری در جامعه) ببرند و با استفاده از این مدل ها راهکارهایی هوشمندانه تر برای کنترل بیماری ها بدهند. اهمیت یا عدم اهمیت هر کدام از پارامترها می تواند رفتار سیستم در مقیاس ماکرو را دستخوش تغییرات اساسی کند. با شناسایی این پارامترها و استفاده از ابزار علم شبکه می توان رفتار یک جامعه تحت حمله یک بیماری را بهتر بررسی کرد و با آگاهی بیشتری به جنگ بیماری رفت.

تا حد زیادی می دانیم چقدر یک ویروس بیماری زا است و نرخ انتقال آن چقدر است. ویروس ها بلافاصله بعد از انتقال، علائم بیماری را بروز نمی دهند به عبارتی یک دوره پنهان دارند. همچنین ویروس ها بعد از بازه مشخصی قادر به پخش شدن به دیگر بدن های مستعد است. این بازه های زمانی بسته به نوع ویروس ها می تواند متفاوت باشد.

بعضی ویروس ها در اولین انتقال سرعت بیشتری دارند و قوی تر هستند اما بعد از چند بار ضعیف شده و از بین می روند. به این قضیه یک پارامتر نرخ بازتولید پایه نسبت می دهند. اگر این نرخ بزرگ باشد بیماری می تواند سریع در جامعه رشد کند. در این میان واکسینه کردن افراد جامعه می تواند روی نرخ انتشار بیماری تاثیر بسزایی بگذارد. می توان گفت واکسینه کردن، تعداد افراد مستعد جامعه را کاهش می دهد، تعداد افراد مبتلا کم می شود و بیماری در نهایت ریشه کن می شود. در واقع واکسینه شدن هر یک نفر در جامعه مهم است.

در بعضی بیماری ها مانند انفولانزا، حال به واسطه طی شدن زمان لازم برای بهبود یا مصرف داروهای موثر بعد از مدتی بدن بیمار بهبود می یابد. هر چه نرخ بهبود سریع تر باشد نرخ بازگشت افراد به سلامت بیشتر است. در بعضی بیماری ها بدن شخص به طورکلی در مقابل بیماری مصون می شود و برای بار دوم بیمار نمی شود. ولی در بعضی بیماری ها شخص بعد از بهبود باز هم مستعد بیماری است.

از جمله پارامترهای مهم دیگر نرخ تغییر جمعیت جامعه است. در بعضی بیماری ها مانند انفولانزا اینقدر نرخ انتقال بیماری سریع است که می توان جامعه را استاتیک فرض کرد و از نرخ تولد و مرگ در جامعه صرفنظر کرد. در این حالت در زمان های اولیه انتشار ویروس، تعداد افراد مبتلا سریع رشد می کند و بعد از مدتی انتشار بیماری کند شده و تعداد افراد بیمار کم می شود. اما در بیماری هایی که انتقال و دوره فعال شدن بیماری طولانی تر است تغییر جمعیت جامعه مهم خواهد بود.

کمیت مهم دیگر می تواند جابجایی جمعیت در جامعه باشد. طرح جابجایی روزانه افراد و مسافرت های آنها به دیگر نقاط می تواند نحوه انتشار بیماری را به طور موثری تحت تاثیر قرار دهد. این پارامتر یکی از کمیت هایی است که در زمینه کنترل بیماری ها نقش به سزایی بازی می کند. در واقع با قرنطینه کردن افراد بیمار می تواند نرخ انتشار بیماری به دیگر نقاط جامعه را تا حد خوبی کنترل کرد.

قسمت قبلی این مطلب را در اینجا بخوانید.

نویسنده: لیلا هدایتی فر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *